بیان مسئله: از جمله مهمترین بحران هایی که در مقطع نوجوانی می توان به آن اشاره کرد بحران رشدی است، نوجوانی مرحله ای است که کودکی با همه وابستگی ها، شیطنت ها، بی خبری و بی مسئولیتی ها پشت سر گذاشته می شود و شخص نگران تغییرات جسمی، فیزیولوژیکی و روحی خویش برای کسب هویت می باشد. در این مقطع افسردگی از جمله مسائلی است که گریبانگیر نوجوان است مسلم است اگر برای رفع افسردگی در این دوره که گاه به وخامت می گراید چاره ای اندیشیده نشود، خطراتی همچون خودکشی را به دنبال خواهد داشت. در این تحقیق برآنیم که معلوم کنیم که چه عواملی در ایجاد افسردگی در دانس آموزان موثربوده اندتا با تشخیص به موقع دانش آموزان افسرده رادر رفع این مشکل یاری کنیم

مهمترین اهداف:

با توجه به اینکه، این تحقیق در نظر دارد به بررسی عوامل افسردگی دانش آموزان مقطع راهنمایی آموزشگاه زکیه یک شهرستان شهریاراستان تهران در سال تحصیلی 1389-1388بپردازد با تعیین علل افسردگی می توان سعی و تلاش خود را در از بین بردن یا کاهش افسردگی به کار برد و موجبات پیشگیری افراد بخصوص نوجوانان را از مبتلا شدن به افسردگی و سایر اختلالات روانی، عاطفی فراهم کنیم. بنابراین می تواند مقدمه ای برای پژوهشهای بعدی فراهم کند تا در ابعاد وسیع تر و در مناطق مختلف موضوعاتی مشابه با موضوع این تحقیق انجام گیرد و به گروههای مختلفی از جمله مربیان، معلمان، دست اندرکاران تعلیم و تربیت همچنین اولیاء دانش آموزان کمک خواهد کرد که بعد از شناسایی مشکل در جهت رفع آن اقدام نمایند تا از طریق داشتن دانش آموزان سالم و امیدوار در جهت ارتقاء کیفیت آموزشی قدم برداشته، مانع افت تحصیلی و گامی در جهت تحقق  اهداف بلندمدت آموزش و پرورش برداشته شود.

جامعه آماری: کلیه دانش آموزان مقطع راهنمایی آموزشگاه دخترانه زکیه یک در سال تحصیلی 1389-1388 که 200 نفر بودند.

حجم نمونه: 40 نفراز دانش آموزان مقطع راهنمایی آموزشگاه دخترانه زکیه یک در سال تحصیلی 1389-1388

شیوه نمونه گیری:به روش تصادفی ساده 40 نفر از کل دانش آموزان که 200 نفر بودند انتخاب شدند.

ابزار جمع آوری اطلاعات: ابزار تحقیق دو پرسشنامه است که پرسشنامه اول همان فرم کوتاه شده پرسشنامه افسردگی بک می باشد شيوع و شدت افسردگي با استفاده از پرسشنامه آزمون بك انجام و داده ها از طريق تكميل پرسشنامه جمع آوري گرديد و پرسشنامه ای هم در جهت جمع آوری اطلاعات افراد توسط محقق ساخته شده شده است.

روش آماری در توصیف و تجزیه وتحلیل اطلاعات: تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون  آمار توصیفی ، آزمون مجذور كا(x²   _خی دو _کای اسکوئر) انجام کرفت.

مهمتری نتایج تحقیق:

اکثردانش آموزان آموزشگاه دارای افسردگی (خفیف- متوسط و شدید) هستند.

شدت افسردگی در دانش آموزان به ترتيب افسردگي خفیف برابر %15/7  افسردگی متوسط برابر28/5% (58نفر) و افسردگی شدیدبرابر  12/8% است.

بین شدت افسردگي در دانش آموزان و عوامل خانوادگی( سابقه ی ژنتیکی، تحصیلات پدر و مادر، در آمدوفقرخانواده ، اختلاف و مشکلات میان پدر ومادرو عوامل اجتماعی( کمبودهای موجود در محیط مدرسه، کمبودها و محرومیتهای اجتماعی ،روابط و نحوه ی برخورد دوستان و همسالان ،روابط و نحوه ی برخورد مسئولین مدرسه) ارتباط آماري معني داري دارد.وبین شدت افسردگي در دانش آموزان و عوامل فردی( بلوغ، مشکلات پزشکی و جسمی ، اتفاق افتادن حادثه ناگواردر طول زندگی، ضعفها) ) ارتباط آماري معني داري وجودندارد.

مهمترین پیشنهادهای محقق:

1_تشکیل  گروه‌هاي ورزشي و هنري ، تجهیزكتابخانه‌ها ، آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي آموزشي در مدارس  در جهت کاهش افسردگی دانش آموزان

2 – تاسيس تيم مشاوره‌اي شامل مشاوره مدد كار ، روان‌شناسي و روان پژشك در هر منطقه يا استان 3 – امكان برگزاري كلاس‌هاي آموزشي و توجيهي در زمينه‌ي مرحله‌ي نوجواني و بحران‌هاي خاص اين دوره از تحول 4– برگزاري كلاس‌هاي آموزشي و توجيهي در زمينه‌ي اصول اوليه‌ي بهداشت رواني براي معلمان دبيران و مسوولان مدارس تا با آگاهي از اين اصول به ياري نوجوانان و دانش‌آموزان داراي مشكل بيايند.

کلیات تحقیق

 مقدمه

افسردگي اغتشاشي در خلق است كه با درجات متفاوت غمگيني، يأس، تنهايي، نااميدي، شك در مورد خويشتن و احساس گناه مشخص مي شود. اغلب مردم معمولاً در دوره اي از عمر خود احساس افسردگي مي كنند، اما عده اي ديگر اين احساسها را به كرات و به طور عميق و مداوم تجربه مي كنند. در بعضي موارد، افسردگي براي ماهها و يا سالها تداوم مي يابد. مشهورترين حالت افسردگي احساس دلتنگي و دل گرفتگي و يا قرار داشتن در حالت خلقي بد است. اين احساسها معمولاً كوتاه مدت بوده و تاثيرات كم وجزئي بر روي فعاليتهاي معمول روزانه دارند. احساس گناه مشخص مي شود. اغلب مردم معمولاً در دوره اي از عمر خود احساس افسردگي مي كنند، اما عده اي ديگر اين احساسها را به كرات و به طور عميق و مداوم تجربه مي كنند. در بعضي موارد، افسردگي براي ماهها و يا سالها تداوم مي يابد. مشهورترين حالت افسردگي احساس دلتنگي و دل گرفتگي و يا قرار داشتن در حالت خلقي بد است. اين احساسها معمولاً كوتاه مدت بوده و تاثيرات كم وجزئي بر روي فعاليتهاي معمول روزانه دارند.
در سطح بعدي افسردگي، نشانه ها شدت يافته و براي دوره اي طولاني تر تداوم مي يابد. فعاليت هاي روزمره ممكن است به شدت سخت شوند...  اما هنوزشخص قادر به مقابله با آنهاست. بهر حال، در اين حالت، احساسهاي نااميدي شايد آنقدر شديد شوند كه خودكشي به عنوان تنها راه حل به نظر برسد. كسي كه افسردگي را تجربه مي كند، ممكن است نوسانات شديدي را در خلق تجربه كرده و يا حتي آرزوي كناره گيري كامل از فعاليتهاي معمول روزانه و دنياي بيرون را داشته باشد. 

افسردگی از دیرباز به عنوان یکی از نابسامانی های روانی عمده شناخته شده است. اما در دو دهه اخیر اهمیت این بیماری هم از حیث رنج و آزاری که مبتلایان به آن تحمل می کنند و هم از لحاظ بار سنگینی که این ناراحتی بر منابع درمانی ملت ها تحمیل می کند، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.

اما با وجود توجهی که پزشکان به این مقوله داشته اند هنوز دانش ما از چند و چون افسردگی اگر اندک نیست کاستیها و نقاط کور فراوان دارد. لذا لازم است که روانشناسان، روانپزشکان و پویندگان این علم با توجه به عوامل زیربنایی سنتی، عقیدتی، فرهنگی، روشهای علمی در جهت شناسایی علل و یافتن راه حلی برای جلوگیری از چنین اختلالاتی گام بردارند، بخصوص در این زمان، که اختلالات روانی ـ رفتاری بویژه افسردگی به سبب وضعیت نامتعادل و متحول زندگی خانوادگی، اجتماعی در یکی دو دهه اخیر در بیشتر کشورها و همچنین در کشور ما بیش از هر زمان دیگری گریبانگیر گروههای وسیعی از نوجوانان و جوانان شده است. بنابراین لازم است در کنار نیازهای زیستی به مسئله امنیت روانی و ثبات عاطفی نوجوانان و جوانان توجه زیادی نمود. عدم امنیت روانی نه تنها بر چگونگی شخصیت آنها اثر می گذارد بلکه بیشترین تأثیر را بر شکوفایی هوش و تفکر و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان خواهد داشت بی تردید پیشرفت تحصیلی دانش آموزان با آرامش روانی و ثبات عاطفی ایشان دارای همبستگی معنی داری است.

لذا این تحقیق در نظر دارد به بررسی میزان وبرخی عوامل موثردر افسردگی دانش آموزان مقطع راهنمایی آموزشگاه  زکیه یک شهرستان شهریاراستان تهران در سال تحصیلی 1389-1388 بپردازد.

بیان مسئله

انسان در طول حیات خود تحت تأثیر بحران های گوناگون زندگی قرار دارد که ممکن است زندگی شخص و امنیت روحی روانی وی را تهدید کند.

از جمله مهمترین بحران هایی که در مقطع نوجوانی می توان به آن اشاره کرد بحران رشدی است، نوجوانی مرحله ای است که کودکی با همه وابستگی ها، شیطنت ها، بی خبری و بی مسئولیتی ها پشت سر گذاشته می شود و شخص نگران تغییرات جسمی، فیزیولوژیکی و روحی خویش برای کسب هویت می باشد. در این مقطع افسردگی از جمله مسائلی است که گریبانگیر نوجوان است مسلم است اگر برای رفع افسردگی در این دوره که گاه به وخامت می گراید چاره ای اندیشیده نشود، خطراتی همچون خودکشی را به دنبال خواهد داشت.

در این پژوهش تأکید بر قشر عظیمی از اجتماع یعنی نوجوانان است که آینده یک نظام را تعیین می کنند و لذا پرداختن به مسائل و مشکلات آنها در واقع دادن اعتبار و ارزش به آنها خواهد بود.

با توجه به اینکه، این تحقیق در نظر دارد به بررسی برخی عوامل موثردر افسردگی دانش آموزان آموزشگاه  زکیه یک شهرستان شهریاربپردازدما در این تحقیق برآنیم که معلوم کنیم که چه عواملی در ایجاد افسردگی در دانس آموزان موثربوده اندتا با تشخیص به موقع دانش آموزان افسرده رادر رفع این مشکل یاری کنیم. آنها را به مراکز مشاوره و روان پزشکان ارجاع داده تاباشیوه های مختلف مشاوره و روان درمانی از قبیل شناخت درمانی، رفتاردرمانی و دارودرمانی به درمان آنها اقدام گردد.

 اهمیت و ضرورت تحقیق

افسردگی در نوجوانان با اختلال عملکرد روانی ـ اجتماعی همراه است .بنابراین لازم است که در کنار نیازهای زیستی به مسئله امنیت روانی و ثبات عاطفی نوجوانان و دانش آموزان توجه زیادی نمود و مانع از ظهور بسیاری از رفتارهای نامطلوب شد تا بهداشت روانی و سلامت نوجوانان تأمین گردد. توجه به مسائل و مشکلات دانش آموزان و مراقبتهای مربوط به بهداشت روانی و تعلیم و تربیت آنان بسیار ارزشمند و حیات بخش خواهد بود. طبیعی است که هر گاه برنامه ریزیها و اقدامات لازم در زمینه رفع اختلالات روانی و فکری از جمله افسردگی دانش آموزان صورت گیرد شاهد تحولات عظیمی در بهبود زندگی، پیشرفت تحصیلی، کسب سعادت و تحقق کرامت و ارزش والای آنان خواهیم بود. با تعیین علل افسردگی می توان سعی و تلاش خود را در از بین بردن یا کاهش افسردگی به کار برد و موجبات پیشگیری افراد بخصوص نوجوانان را از مبتلا شدن به افسردگی و سایر اختلالات روانی، عاطفی فراهم کنیم.

با توجه به اینکه، این تحقیق در نظر دارد به بررسی عوامل افسردگی دانش آموزان مقطع راهنمایی آموزشگاه زکیه یک شهرستان شهریاراستان تهران در سال تحصیلی 1389-1388بپردازد بنابراین می توان مقدمه ای برای پژوهشهای بعدی فراهم کند تا در ابعاد وسیع تر و در مناطق مختلف موضوعاتی مشابه با موضوع این تحقیق انجام گیرد و به گروههای مختلفی از جمله مربیان، معلمان، دست اندرکاران تعلیم و تربیت همچنین اولیاء دانش آموزان کمک خواهد کرد که به این شناخت و آگاهی دست یابند که چه تعداد از دانش آموزان دختر دوره راهنمایی به افسردگی دچارند؟ این آگاهی ایجاب می نماید که بعد از شناسایی مشکل در جهت رفع آن اقدام نمایند تا از طریق داشتن دانش آموزان سالم و امیدوار در جهت ارتقاء کیفیت آموزشی قدم برداشته، مانع افت تحصیلی و گامی در جهت تحقق  اهداف بلندمدت آموزش و پرورش برداشته شود.

فرضیه های تحقیق:

1-      اکثردانش آموزان افسردگی دارند.

2-       بین میزان افسردگی  دانش آموزان و عوامل خانوادگی رابطه وجود دارد.

3-       بین میزان افسردگی  دانش آموزان و عوامل فردی رابطه وجود دارد.

4-       بین میزان افسردگی  دانش آموزان و عوامل اجتماعی رابطه وجود دارد.

متغیرهای پژوهش:

از آنجا که این تحقیق در نظر دارد به بررسی عوامل افسردگی دانش آموزان مقطع راهنمایی1 شهرستان شهریاربپردازد بنابراین متغیرهای این پژوهش به عبارت زیر است:

متغیر وابسته تحقیق :  افسردگی می باشد.

متغیرهای مستقل تحقیق:

1- عوامل خانوادگی

سابقه ی ژنتیکی

تحصیلات پدر و مادر

در آمد

وفقر

اختلاف و مشکلات میان پدر ومادر

2- عوامل فردی

بلوغ

مشکلات پزشکی و جسمی

حادثه ناگوار

ضعفها

3- عوامل اجتماعی

کمبودهای موجود در محیط مدرسه

کمبودها و محرومیتهای اجتماعی

روابط و نحوه ی برخورد دوستان و همسالان

روابط و نحوه ی برخورد مسئولین مدرسه

تعاریف و مفاهیم مفهومی و عملیاتی

افسردگی:

 تعریف مفهومی:

 تعریف عملیاتی: افسردگي حالتی ازاختلاات روحی است كه با درجات متفاوت غمگيني، يأس، تنهايي، نااميدي، شك در مورد خويشتن و احساس گناه مشخص مي شود.در این تحقیق برای سنجش میزان و برخی عوامل موثر در ایجاد افسردگی در دانش آموزان از مولفه های وجودافسردگی در نوجوانان مانند غمگيني،بدبینی ،گریه بی مورد و گاها مشکل در گریه کردن،نارضایتی، احساس گناه از خود بیزاری، خود آزار رسانی،تغیر خود پنداشت،خستگی پذیری ، کم اشتهایی استفاده شده است .

عوامل خانوادگی

تعریف مفهومی

 تعریف عملیاتی:منظور از عوامل خانوادگی در این تحقیق1- سابقه ی ژنتیکی(وجود افسردگی درپدر ومادریا نزدیکان) ،

2-میزان تحصیلات پدر و مادر،3- وجوداختلاف و مشکلات میان پدر ومادرو 4-در آمد پایین در خانواده وفقرمیباشد که محقق این عوامل رادر ایجاد افسردگی در دانش آموزان  موثر میداندو برای سنجش میزان تاثیرهریک ازآنهادر ایجاد افسردگی از پرسشنامه اسفاده کرده است.

عوامل فردی

تعریف مفهومی:

 تعریف عملیاتی: منظور از عوامل فردی در این1- تحقیق اتفاق افتادن حادثه ناگوار در زندگی(مرگ یکی از نزدیکان ،تغییر محل سکونت،2- مشکلات پزشکی و جسمی (دیابت، ام اس، کم کاری تیروئید، صرع مشکل شنوایی و بینایی، درد شکم و کمرو ...) ،3-تغییرات مربوط به بلوغ،4- وجود ضعفها (ضعف دراعتماد به نفس، بدبینی، وسواسی بودن ، ضعف در تمرکز حواس و حافظه ،ضعف در یادگیری دروس،ضعف در قدرت بیان میباشد که محقق این عوامل رادر ایجاد افسردگی در دانش آموزان  موثر میداندو برای سنجش میزان تتاثیرهریک ازآنها درایجاد افسردگی از پرسشنامه اسفاده کرده است.

عوامل محیطی

تعریف مفهومی:

 تعریف عملیاتی: منظور از عوامل فردی در این تحقیق1- کمبودها و محرومیتهای اجتماعی(امکانات درمانی، ورزشی، تفریحی) 2-روابط و نحوه ی برخورد مسئولین مدرسه ( مدیر،معاون،معلمان و..)3- روابط و نحوه ی برخورد دوستان و همسالان خود در محیط مدرسه4- کمبودهای موجود در محیط مدرسه (وضعیت کلاسهاو حیاط مدرسه، امکانات آموزشی و پرورشی و...) میباشد که محقق این عوامل رادر ایجاد افسردگی در دانش آموزان  موثر میداندو برای سنجش میزان تاثیرهریک ازآنهادر ایجاد افسردگی از پرسشنامه اسفاده کرده است.

سوابق نظری تحقیق

تاریخچه افسردگی                                                                                                   

"افسردگی تحت عنوان مالیخولیا از حدود دو هزار سال پیش بعنوان سندرم بالینی شناخته شده است.                         اولین توصیف بالینی مالیخولیا توسط بقراط در حدود چهارصد سال قبل از میلاد انجام شده است. در قرن دوم بعد از میلاد «آرتئوس» مالیخولیا را چنین توصیف کرده است: غمگین، نگران، بی خواب که به علت بی قراری و کمبود خواب آرام بخش لاغر می شود و در مرحلة پیشرفته تر از هزاران بیهودگی شکایت دارند و آرزوی مرگ می کنند.                 بقراط اعتقاد زیادی به مشاهدات پزشکی داشت و عقاید و توضیحات پزشکی او نیز پایه مشاهدات و یادداشت حالات بیمارانش پایه گذاری شده است که به نوبه خود کامل و مفید می باشد. بقراط به نحوی از اهمیت خواب و رؤیا در تشخیص شخصیت بیمار مطلع بود و با دانستن همین نکته به یکی از نظریه های تحلیلی پی برده است. اگر چه در طریقه بقراط اشتباهات فراوانی وجود داشت، اما روش کار او خیلی از مرحلة خرافی دور بود.                                         افسردگی از زمانهای بسیار دور در نوشته ها آمده و توصیفاتی از آنچه ما امروز اختلالات خلقی می خوانیم در بسیاری از مدارک طبق اسناد قدیم وجود دارد. حدود صد سال قبل از میلاد «کورنلیوس» در کتاب Demadicina افسردگی را ناشی از صفراوی سیاه معرفی و این اصطلاح را پزشکان دیگر از جمله ارسطو (180ـ120 بعد از میلاد) و جالینوس (199ـ129 بعد از میلاد) به کار بردند.                                                                                                                                 در سال 1686 «بونت» نوعی بیماری روانی را توصیف کرد و آن را «ماینک ملانکویس» نامید.                                          در سال 1854 «ژول فالده» حالتی را توصیف کرده و آن را (جنون ادواری) نامید.                                               در سال 1882 «کارل کالیام» روانپزشک آلمانی با استفاده از اصطلاح «سایکوتایمی» مانی و افسردگی را مراحل مختلف یک بیماری توصیف کرد" ( sorori76@blogfa.com)

     علائم افسردگی

محتوی تفکر

"60  درصد بیماران افسرده فکر خودکشی دارند و ۱۵ درصدشان دست به خودکشی می‌زنند. حس نافذ نومیدی، احساس گناه به خاطر چیزهای کم‌اهمیت یا خیالی، احساس بی‌ارزشی و توهمات و هذیان‌های نیست‌انگارانه و نشخوار ذهنی وسواسی در بسیاری از آن‌ها آشکار است.

نظام حسی

 حواس پرتی، دشواری در تمرکز، اختلال حافظه، گیجی و گاه اختلال در تفکر انتزاعی (به‌ویژه در سالمندان) شایع است.

وضعیت ظاهری

غمگینی، گریه‌ بی‌دلیل، از دست‌ دادن‌ علاقه‌ و ناتوانی‌ از لذت‌ بردن، بی‌حالی‌ و خستگی، بی‌قراری، زودرنجی، مشکلات خواب (شامل دشواری در خوابیدن، خواب‌ زیاد و ناراحت) زیاد مشاهده می‌شود.                                          کندی یا برعکس تحریک پذیری روانی حرکتی و بی‌توجهی به ظاهر شخصی بسیار شایع است. تکلم خودانگیخته کم یا به کلی غایب است. مکث‌های طولانی در کلام، استفاده از واژگان تک‌سیلابی و صدای آهسته و یکنواخت از ویژگی‌های گفتاری معمول است.

خصوصیات مرتبط با سن

افسردگی در سنین مختلف ممکن است خصوصیات متفاوتی داشته باشد. در دوران پیش از بلوغ شکایات جسمی، توهمات شنوائی (شنیدن صداهای ناموجود)، اضطراب و انواع فوبی‌ها بیشتر دیده می‌شود. در نوجوانی سؤمصرف مواد، رفتارهای ضداجتماعی، مسائل مربوط به مدرسه (فرار از مدرسه، مشکلات تحصیلی) و عدم رعایت بهداشت و در سالمندی فراموشی، حواس‌پرتی و نقص‌های شناختی (مانند اختلالات حافظه و گیجی) بیشتر مشاهده می‌شود.

خصوصیات پیوسته

ناراحتی‌های جسمانی نیز در بیماران بیشتر دیده می‌شود و ممکن است افسردگی را بپوشاند و بسیاری اوقات علل روانی دارد. سردرد، اختلالات گوارشی، یبوست، شکایات قلبی و ادراری-تناسلی از جمله آن‌ها هستند.

علل‌ و دلایل افسردگی

·         استرس: وقایع پراسترس زندگی، به ویژه از دست دادن یا تهدید به از دست دادن یک فرد محبوب با شغل می‌تواند محرک افسردگی باشد.

·         عوامل‌ اجتماعی: نارضایتی از جامعه‌ و عوامل روانی مرتبط با اجتماع نیز می‌توانند نقش‌ داشته‌ باشند.

·         شخصیت: صفات شخصیتی خاصی مانند اعتماد به نفس پایین و وابستگی شدید، بدبینی و حساسیت در برابر استرسها می‌تواند فرد را مستعد افسردگی نماید. شخصیتی‌ وسواسی‌، منظم‌ و جدی‌، کمال‌گرا، یا شدیداً وابسته‌ نیز احتمال ابتلا به افسردگی را افزایش می‌دهند.

·         ژنتیک: محققین چند ژن را که ممکن است با اختلالات دو قطبی مربوط باشند را مشخص کرده‌اند، آنان به دنبال ژنهایی می‌گردند که با سایر اشکال افسردگی مرتبط باشند. اما همه افرادی که سابقه فامیلی افسردگی را دارند به این اختلال دچار نمی‌شوند.

·         اعتیاد: الکل، نیکوتین و سوء استفاده از مواد، کارشناسان تصور می‌کردند افراد افسرده الکل، نیکوتین و داروهای تغییر دهنده خلق را به عنوان راهی برای کاهش افسردگی استفاده می‌کنند. اما در واقع استفاده از این مواد می‌تواند با افسردگی و اختلال اضطرابی مرتبط باشد.

·         داروها : استفاده طولانی مدت از برخی داروها مانند داروهایی که جهت کنترل فشار خون استفاده می‌شوند، قرصهای خواب یا قرصهای پیشگیری از بارداری می‌توانند علائم افسردگی را در بعضی افراد ایجاد کنند. مصرف قرص‌های ضد بارداری تاثیر مستقیم در افسردگی زنان دارد                                                                                      

·         بیماریها : ابتلا به یک بیماری مزمن، مثل بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت، سرطان یا آلزایمر باعث می‌شود که فرد در خطر بیشتری برای افسردگی قرار بگیرد. مطالعات یک ارتباط ثابت نشده بین افسردگی و بیماری قلبی را نشان می‌دهدافسردگی در بسیاری افرادی که حمله قلبی داشته‌اند اتفاق می‌افتد. افسردگی درمان نشده می‌تواند شما را در خطر بیشتری برای مرگ در سالهای اول پس از سکته قلبی قرار دهد. ابتلا به کم کاری تیروئید حتی اگر خفیف باشد هم می‌تواند باعث بروز افسردگی شود.                                                                               

·         شکست‌ در زندگی: شکست در کار، ازدواج‌، یا روابط‌ با دیگران می‌تواند باعث بروز افسردگی شود، مرگ‌ یا فقدان‌ یکی‌ از عزیزان‌، از دست‌ دادن‌ یک‌ چیز مهم‌ (شغل‌، خانه‌، سرمایه‌)، تغییر شغل‌ یا نقل‌ مکان‌ به‌ یک‌ جای‌ جدید، انجام‌ بعضی‌ از اعمال‌ جراحی‌ مثل‌ برداشتن‌ پستان‌ به‌ علت‌ سرطان‌، گذر از یک‌ مرحله‌ از زندگی‌ به‌ مرحله‌ای‌ دیگر، مثلاً یائسگی‌ یا بازنشستگی‌.

انواع افسردگی

·         اختلال عاطفی فصلی نوعی افسردگی است که با کوتاه‌شدن روزها در فصل پائیز و زمستان سر رسیده و در بهار و تابستان از بین می‌رود

·         افسردگی پس از زایمان نوعی افسردگی که به فاصله کوتاهی پس از زایمان و بیشتر در زن‌هایی که از ناراحتی‌های روانی پیشین رنج می‌برده‌اند، ظاهر می‌شود.

·         منبع:هارولد کاپلان و بنیامین سادوک، چکیده روانپزشکی بالینی، نصرت‌الله پورافکاری، سوم پائیز ۱۳۷۷، تهران: آزاده، ص ۹۹. ISBN ۹۶۴-۹۰۰۵۳-۲-۳

·         ازنقطه نظر شدت و ضعف افسرگی را به دو نوع «ساده» و «حاد» تقسیم کرد.

·         افسردگی ساده:

·         در این نوع افسردگی فرد در کلیه فعلیتها کند می شود و علایق طبیعی مخصوصا سرگرمیهای اجتماعی خود را رها می کند و بتدریج نسبت به مطالعه یا سایر مشغولیتهای خود مانند تماشای تلویزیون و غیره بی علاقه می شود و بطور کلی نشاط طبیعی او از میان می رود. این نوع افسردگی با عدم توجه به علایق زندگی، خستگی پذیری، ترس از فعالیت و کوشش، نقصان اراده و تمایل به سکون و بی حرکتی مشخص می شود و این افراد معمولا به تنبلی متهم می شوند.

·         شکایت فرد افسرده بصورت اختلالات بدنی ناشی از کشش عضلات است. این افراد به آسانی دچار ضعف شده و احساس می کنند به تقویت احتیاج دارند.

·         افسردگی حاد:

·         در این نوع افسردگی بیمار غیر فعال و منزوی و احیانا دچار توهمات می شود. در جواب دادن کند است، احساس گناه و بی ارزشی می کند و فکر می کند که باعث بدبختی دیگران می شود و خود را متهم می داند که گناهان وحشتناکی را مرتکب شده است. در این مرحله مسئلة اندیشیدن به خود کشی شدت پیدا می کند.

·         در طبقه بندی دیگر انواع افسردگی عبارتند از:

·         الف) افسردگی معلول جسمی: کلیه بیماریهای جسمی، ناراحتیهای روانی را نیز بهمراه دارد و بطور کلی بیماری، افسردگی آور است، از جمله بیماری سل و کلیه بیمارهای ریوی ایجاد افسردگی می کنند.

·         ب) افسردگی واکنشی: این نوع افسردگی همیشه توسط یک موقعیت غم انگیزی (مانند ناامیدی یا یک شکست دیگر) آشکار شده و تقریبا بلافاصله متعاقب آن مستقر می شود و با اینکه به مرور زمان ممکن است عمیقتر شده و شدت بیشتری پیدا کند. هیچ وقت با افکار هذیانی همراه نمی باشد. نکته دیگر اینکه گرچه این واکنش با استرسهای محیطی رابطه مستقیمی دارد اما تنها در شخصیتهای مستعدی ظاهر می شود که از مشخصات آنها احساس حقارت، حساسیت فوق العاده و ترس از حوادث است.

·         ج) افسردگی با منشأ درونی: این اصطلاح به افسردگیهایی اطلاق می شود که از داخل بدن سرچشمه می گیرند و در حقیقت اختلالات مرکز کنترل را شامل می شود که علت واضح  و آشکاری برای آنها می توان یافت. بیماران مبتلا به افسردگی با منشأ درونی اغلب اوقات نسبت به آنچه بر آنان می گذرد سرگشته و سردرگم هستند، مثلا چنین می گویند: من هیچ دردی ندارم لیکن خود را خیلی ناراحت حس می کنم و قادر به درک حال خود نیستم. تعداد کثیری از بیمارانی که دچار این افسردگی هستند نسبت به دیگران انواع افسرده ها جواب مساعد تری به روشهای درمانی می دهند.

·         د) افسردگی بصورت اضطراب: بیمار افسرده مضطرب مدت کوتاهی را با همه به جر و بحث می پردازد، خسته است و خودش هم علت خستگی اش را نمی داند در حقیقت پس از انکه مدتی مرحلة اضطراب بطول انجامید آستانة افسردگی شروع می شود پس از آن بیمار غمگین و افسرده می گردد، خوابش دچار اختلال و آشفتگی شده و بطور وضوح به حال افسردگی می افتد.

·         ه) افسردگی بصورت تبسمی: یک نوع خطرناک افسرگی است که زیاد متداول نمی باشد قیافة خندان بیمار در حقیقت افسردگی شدید و پنهان و خطرناک او را می پوشاند.

·         و) افسردگی هیجانی (مانیک دپرسیوها): مهمترین نوع افسردگی است. حالت هیجانی و عاطفی بیمار همه چیز را تحت الشعاع قرار می دهد، توهمات و اشتباهات و هذیانها در واکنشهای هیجانی شایع است و غالبا فکر می کند بیماری خطرناکی دارد.

راههای درمان افسردگی:

·         الف) شناخت درمانی: که توسط پرفسور اتی. بک و همکارانش در دانشکده پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا انجام گرفته است. بر اساس این روش خلق هر فرد توسط افکار وی شکل می گیرد و بین فکر و احساس ارتباط وجود دارد. بر اساس این روش به شخص کمک می شود تا با تکیه بر قدرت تفکر منطقی از تفسیرهای منفی دست برداشته و با کمک درمان درک صحیحی از ارتباط بین وقایع، افکار و احساسات بدست آورد و نگرش خود را از غیرمنطقی به منطقی تبدیل کند.

·         ب) روشهای دارودرمانی: داروهای ضد افسردگی به دو دسته تقسیم می شوند داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای و داروهای مهار کننده منوآمین اکسیدان که با حروف اختصاری (MAOTS) نشان داده می شوند.

·         1ـ داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای: علت نامگذاری آن است که دارای ساختار شیمیایی سه حلقه ای هستند این داروها در آزمایشات مؤثر واقع شده و اثربخش می باشند1.

·         اثرات جانبی دارو: داروی ذکر شده اعتیادآور نبوده و اثرات جانبی آن بسیار کم و خفیف است.

·         2ـ مونوآمین اکسید از (MAOTS): نوعی آنزیم است که به ناقل های عصبی کمک می کند از انواع آن فنلزین و ترانیل سایپرومین است و نسبت به داروهای سه حلقه ای مصرف کمتری دارند.

·         اثرات جانبی دارو: داروی ذکر شده دارای اثرات جانبی بوده و با گرفتن رژیم مخصوص از افزایش فشار خون و… جلوگیری کرده اما این دارو اعتیادآور نیست.

·         3ـ داروی جدیدی نیز وجود دارد که نه به گروه سه حلقه ای و نه مونوآمین اکسیداز تعلق ندارد اما به همان میزان مؤثر می باشد (میانسرین و ترازادون).

·         4ـ لیتیوم: از کربنات لیتیوم به مثابه یک داروی درمانی در دهه 1960 به طور گسترده برای رشد و اثربخشی آن در افسردگی حاد چند بررسی به عمل آمده و بیشتر این پژوهشها در خلال دهه 1970 صورت گرفته است. بیشتر کار مربوط به لیتیوم در افسردگی با توجه به شاخه بندی دوگانه یک قطبی ـ دو قطبی انجام شده است و این بررسیها همگی صریحا متذکر می شوند که لیتیوم در افسردگی در بیماران دارای یک اثر ضد افسردگی است.1

·         ج) درمان بوسیلة شوک الکتریکی (ECT): این روش درمانی در مورد انواع خاصی از افسردگی به کار می رود و فقط در افسردگیهای شدید تجویز می شود مانند هنگامی که شخص هذیان دارد یا بی خوابی شدید داشته باشد.

·         اثرات جانبی دارو: (ECT) شوک الکتریکی بی خطر، بدون درد و اثرات جانبی آن بسیار کم است.

·         د) درمان حمایتی: علاوه بر روشهای فوق، درمانهایی نیز وجود دارند که روش درمان گفتاری یا مشاوره می گویند که با کمک گرفتن از روانشناسان، مددکاران اجتماعی و پرستاران ماهر می باشد در این روش با شنیدن مشکلات و دادن پند و اندرز و درک متقابل در جهت یاری رساندن به بیمار تلاش می شود.

·         و) درمانهای تجربی برای افسردگی: یکی از روشهای درمان، روش تجربیست که شخص بیمار را از خواب محروم می کنند که محتملا در زمینه پاسخ ضد افسردگی اثرهای بارزی دارد. در این روش امکان برگشت بیماری وجود دارد.

·          

·         روشهای درمان افسردگی در کودکان و دانش آموزان و راههای کاهش آن

·         در زمینه درمان افسردگی در کودکان می توان به روشهایی همچون درمانهای دارویی، روان درمانی فردی و خانوادگی کاهش یا تخفیف موقعیتهای استرس زا اشاره کرد که تأثیرات قابل توجهی دارند.

·         الف) درمان دارویی: درمان دارویی بیش از همه در کودکانی که به شدت مبتلا هستند واختلال در اعمال فیزیولوژیک نظیر خواب، وزن، اشتها نشان می دهند ممکن است مؤثر واقع گردد ولیکن متأسفانه مطالعات طرح ریزی شده در مورد آزمایش دارو درمانی و درمان افسردگی محدود بوده و استفاده از دارو اکثرا عوارض ثانویه به دنبال داشته است.

·         ب) روان درمانی: در روان درمانی فردی، به علت گرایش های مختلف رویکردی که ناشی از وجود مکاتب مختلف درمانی در روان شناسی می باشد، سبک و روشهای متخصصین ممکن است با هم متفاوت و دارای اهداف مشترک باشد که با توجه به این امر می توان به موارد زیر اشاره کرد.

·         1ـ برقراری رابطه توأم با اعتماد کودک.

·         2ـ ایجاد احساس در کودک یا دانش آموز و نوجوان که کسی او را درک می کند.

·         3ـ اجازه دادن به کودک جهت افشای نگرانیها و تشویشها در مدل دیگری از درمان که بر ساختار و کنش اجتماعی، فردی خانواده اشاره دارد، روش روان درمانی خانواده است که غالبا به منظور بهبود بخشیدن به روابط بین اعضاء صورت می گیرد تا درمان اختصاصی کارکرد خانواده".( sorori76@blogfa.com)